Depressie en Burn-out
Niveau 1 De depressie
Een depressie is een staat van stilstand, angst om verder te gaan en angst om hetzelfde nog een keer mee te maken. Je zit in een spagaat. Het zorgt voor een lege huls-gevoel, voor apathie, je zit opgesloten. Je wilt anders maar weet niet hoe en blijft dus ‘drijven’ op het niveau waar je bent aangeland in de put waar je ingevallen bent en dat is meestal akelig ver onderin. Je doet even liever helemaal niets, dan kan er ook niets fout gaan.
Een depressie ontstaat omdat je gedurende (hele) lange tijd ver over je grenzen bent gegaan, jezelf niet voorop hebt gesteld, ondergeschikt hebt gemaakt aan meningen, wensen en overtuigingen van anderen. Daardoor ben je steeds verder af komen te staan van wie je werkelijk zelf bent.
Dat je dat doet is begrijpelijk. In onze maatschappij word je al van kinds af aan vooral gewezen op wat je niet kan, op wat je moet en hoe een ander je ziet.
Dat doen we met vette rode strepen door fouten in je werk en cijfers op je rapport, door naar anderen te moeten luisteren omdat er anders represailles volgen en omdat we leren dat het heel belangrijk is dat anderen je aardig vinden.
Wat je wel kan wordt als vanzelfsprekend gezien of soms zelfs ontmoedigd en je moet vooral veel aandacht besteden aan – en leren van – wat je niet goed kan.
Als dat is wat je met de paplepel krijgt ingegoten door school, je omgeving, je familie, vrienden en de media, hoe moet je dan in vredesnaam dicht bij jezelf blijven?
Geen wonder dat depressie en burn-out zulke enorme vormen aan hebben genomen in de afgelopen decennia en dat we heden ten dage zelfs al heel veel kinderen met depressies zien. We proberen dat nu op te lossen met medicijnen die de onderdrukte emoties en gevoelens nog verder onderdrukken, want de heftigheid schrikt mensen (ook hulpverleners) eerder af dan dat ze er in herkennen dat het een hoop rommel is die zich heeft opgebouwd in je lijf en die een uitweg zoekt.
Omdat het er niet uit mag, huilen is kinderachtig, schreeuwen is agressief, word je lijf er ziek van. En vervolgens noemen we een depressie een ziekte. Nee, de ziekte ontstaat omdat je lijf de hoeveelheid rommel die er in opgeslagen ligt niet meer kan bolwerken en omdat je gevoelens en emoties over hun kookpunt heen zijn en zichzelf lamleggen in een poging te overleven. Er ontstaat een steeds grotere onbalans in je systeem, van sommige stoffen maak je teveel, anderen te weinig, en tegen de tijd dat de diagnose is gesteld wordt er vooral gekeken naar deze onbalans en heb je een ‘chemische’ depressie. Je moet dringend aan de medicijnen om die onbalans te herstellen. Inmiddels komt uit steeds meer onderzoeken naar voren dat de meeste medicijnen vooral heilzaam zijn voor de farmaceutische industrie en niet voor jou.
Een andere, vooral onder hoogbegaafden, populaire diagnose is een ‘existentiële’ depressie. Een depressie die ontstaat omdat de levensvragen Wie ben ik? Waar kom ik vandaan? en Waar moet het met deze wereld naar toe? zich zo aan je opdringen, zonder dat je de antwoorden hebt, dat je er naar van wordt. Probleem in onze maatschappij is dat als je naar de antwoorden op deze vragen gaat zoeken je vooral te horen krijgt dat je je niet zo druk moet maken, dat je niet zulke moeilijke vragen moet stellen en als je antwoorden gevonden denkt te hebben in je ervaringen, deze over het algemeen worden weggewuifd of niet serieus genomen. Dit leidt weer tot opkroppen van gevoelens en emoties en zo is het cirkeltje weer rond.
En dan heb je ineens een ‘recidiverende’ depressie, een depressie die steeds weer terugkomt. Volgens mij komt hij steeds weer terug omdat er meestal in de kern niet werkelijk iets verandert. Soms weet je jezelf even beter te maken door je aandacht te verleggen en leuke dingen te doen. De huisarts zegt meestal niet voor niets dat je lekker in het bos moet gaan wandelen en dingen doen die je fijn vindt, maar zodra je weer een flink aantal keren over je grenzen bent gegaan of anderen er over hebt laten gaan, zakt de moed je weer in de schoenen. Zie je wel, er verandert toch niets….
De enige werkelijke oplossing is dus je rommel op te ruimen. Echt opruimen. Niet met allerlei methodes, kunstjes en trucjes er een weg omheen breien, maar werkelijk naar de kern gaan en kijken waar het mis gaat. Meestal kom je dan uit bij een ver weggestopte Ziel die niet gezien of gehoord wordt, die er niet mag zijn. Niet van de mensen om je heen, maar ook niet meer van jou…..
Het allermoeilijkste van het geheel is dat mensen in een depressie vaak erg gericht zijn op de ‘schuld’ van de buitenwereld. Een slechte jeugd, vervelende collega’s, verkeerde vrienden, geen vrienden, vul het maar in. Terwijl, als we heel erg eerlijk tegenover onszelf zijn, dan kunnen we niet anders dan tot de conclusie komen dat jij zelf degene was die toegestaan heeft dat men over je grenzen heen ging, die niet gezegd heeft wat hij dacht of gedaan heeft wat hij werkelijk wilde.
Tegen de tijd dat je de depressie(s) moe bent, en bij sommige mensen duurt dat best heel lang, voel je dat je met je rug tegen de muur staat. Diep van binnen voel je dat er iets moet veranderen, die weggestopte Ziel kriebelt ergens in je binnenste in de hoop dat je hem hoort. Hij zoekt de juiste frequentie zodat je hem gaat ontvangen. Maar dan moet jij wel luisteren. Wanneer jij zelf niet luistert naar je Ziel, je Zelf, je Spirit, waarom zou een ander dat dan wel doen?
Je omgeving en omstandigheden heb je niet altijd onder controle, maar jezelf wel. Dat is dus het enige zekere dat je kunt aanpakken.
En het mooie is, als jij gaat luisteren en werkelijk verandert, verandert je omgeving met je mee…..
Wanneer je uit je depressie wilt raken zul je aan het werk moeten. Aan het werk met jezelf. Ken jij iemand die uit zijn depressie gekomen is zonder in actie te komen? Ik niet. Er zal dus iets moeten gebeuren. Als je via een huisarts hulp zoekt wordt je vaak doorverwezen naar therapie. Wanneer je die stap besluit te nemen, en daar is niets mis mee, is het als hoogbegaafde belangrijk er voor te zorgen dat je bij een hoogbegaafde hulpverlener terecht komt, anders is de kans groot dat je binnen de kortste keren op de stoel van degene zit, die jou zou moeten helpen. Maar je kunt het ook zelf. Dat vergt moed en doorzettingsvermogen. En tijd. Een eerlijke observatie van jezelf en verantwoordelijkheid nemen.
Wanneer je eindelijk de zachte kriebel onder in je buik voelt van jouw eigen Ziel die probeert om weer contact met je te krijgen, ben je vaak al ver heen. Sta je met je rug tegen de muur. Voel je je zo belabberd dat je niet meer weet wat je moet. Je wilt dit leven niet meer. Je bent slechts een paar stappen verwijderd van de beslissing er uit te stappen.
Op dit moment ontstaat er even een vacuüm, een ‘gat’ in je bewustzijn waardoor je je bewust zou kunnen worden van ‘iets’ wat je aandacht vraagt. Een piepklein stemmetje in je achterhoofd dat smeekt of je naar hem wil luisteren.
Dit is je overlevingsdrang, je Ziel die zijn uiterste best doet om boven het oorverdovende lawaai van je voortrazende gedachten in je hoofd uit te komen om je te laten voelen dat dit niet is wat je wilt. Dat eruit stappen niet de bedoeling is. Dat er heling mogelijk is. Dat je nu aangeland bent op een heel belangrijk moment in je leven, je een belangrijke keus kunt maken.
Ga je door op dezelfde weg, of durf jij de bril waardoor je kijkt te veranderen?
Durf jij je leven werkelijk onder de loep te nemen? Te kijken naar wat je ziek of depressief heeft gemaakt?
Als we heel eerlijk zijn dan ligt er bijna altijd aan ten grondslag dat je al heel lang niet meer doet wat je werkelijk graag wilt, of in ieder geval heel veel dingen doet die je eigenlijk liever niet wilt doen maar toch doet.
Je kunt het, net als zovelen, een beetje halfslachtig aanpakken. Je verandert wat dingen, doet het een beetje rustiger aan, wandelt in het bos, neemt afscheid van een paar zaken die je heel veel energie kosten, start een nieuwe sport en gaat dan weer door. Je houdt het net weer vol. Maar dikke kans dat je binnen een paar jaar weer op min of meer hetzelfde punt zit. De dingen die je niet fijn vindt en die je toch doet, die je benauwen, die je veel energie kosten hebben weer de overhand genomen. Je hebt je opnieuw afgestemd op alles wat er van je verwacht wordt of waarvan je denkt dat anderen ze van je verwachten.
Dat is niet wat ik bedoel. Halfslachtigheid is geen optie als je er werkelijk uit wilt komen. Stap 1 is echt erkennen en accepteren dat je in een situatie beland bent die zo niet door kan gaan. Dat als je werkelijk gelukkiger wilt worden, je leven op zijn kop moet. Dat je daar volledig achter gaat staan en je je voorneemt om, wat het ook kost, een drastische wending aan je leven te geven. Welke gevolgen dit allemaal gaat hebben kun je nu nog niet weten en dat laten we ook even naast ons liggen. Het zal zich in de loop van de tijd ontvouwen.
De werkelijke erkenning en het nemen van de verantwoordelijkheid is nu, voor dit moment, het allerbelangrijkste.
Jij, en werkelijk helemaal niemand anders, hebt de verantwoordelijkheid voor hoe jij je leven invult, wat je er van maakt, hoe jij je voelt.
Durf jij die verantwoordelijk voor de volle 100% onder ogen te zien?
Natuurlijk is dit op het moment waarop je middenin een depressie zit niet makkelijk. Je bent moe, je lijf geeft aan dat het genoeg is geweest en het liefst wil je alleen maar slapen. Het is ook belangrijk dat je daarnaar luistert. Maar dat hoort bij latere stappen. Eerst moet je tot je door laten dringen dat je het, hoe lullig dat ook klinkt, zelf zover hebt laten komen. Met de beste bedoelingen daar niet van. Maar je had ook andere keuzes kunnen maken. Dichter bij jezelf kunnen blijven. Meer aandacht besteden aan wat voor jou belangrijk is en dat begint al heel jong.
Voor mij werd duidelijk dat ik dat had kunnen doen naar aanleiding van een gesprek met mijn moeder. Het ging niet direct over depressie, maar er werd mij een verband duidelijk. Het ging er over dat ik als kind altijd gedroomd heb van dansen. Eerst klassiek en later wilde ik in het ballet van Penny de Jager. Toppop was in die tijd heel modern en de manier van dansen van de achtergronddanseressen al helemaal. Ik had al op klassiek ballet gezeten maar mijn lerares werd zwanger en stopte ermee. Ze had aangegeven dat ze mij ook niet zo veel meer kon leren, als ik verder wilde dan moest ik naar de balletacademie, daar zou ik vast toegelaten worden. Hoe oud ik precies was weet ik niet meer, maar gezien de plaats waar we toen woonden was ik nog geen 10 jaar oud.
Naar de balletacademie, dat ging niet gebeuren, dan moesten we daar 3x per week naar toe en je moest op spitzen en broodmager zijn. Bovendien was al die tijd en aandacht oneerlijk tegenover de andere kinderen in het gezin. Ik wist uit ervaring dat ‘nee’ ook ‘nee’ betekende en ik legde mij neer bij het besluit. Ik ben netjes op jazzballet gegaan toen daar een clubje voor kwam in een naburig dorp, en heb nog vele jaren op hoog niveau aan stijldansen gedaan, maar Penny de Jager is het nooit meer geworden. Mijn hoofd wist dat de redenen allemaal heel plausibel waren, maar in hele boze buien voelde het toch als dat mijn droom ‘niet gezien werd’. Dat was immers het enige in mijn beleving wat ik ook echt heel goed kon, dansen.
Toen ik daar 30 jaar later in een emotioneel gesprek met mijn moeder het eindelijk eens over had, reageerde zij zeer verbaasd. Zij hadden niet beseft dat het zo’n grote droom van mij was. Ik had daar heel weinig van laten merken, in haar beleving. En hoe vervelend dat ook was om toe te geven, dat was inderdaad wat ik zelf gedaan had. Ik had geen pogingen ondernomen om van het ‘nee’ toch een ‘ja’ te maken. Andere kinderen zouden vast langer gezeurd, harder geschreeuwd en opstandiger zijn geweest, hun droom luid en duidelijk verkondigd hebben. En dat had ik niet gedaan. Ik had mij er al snel bij neergelegd dat de balletacademie, en daarmee alle andere dansopleidingen, buiten bereik lagen.
Het was wel confronterend om aan mezelf toe te geven dat ik het, hoe jong ik ook was, anders had kunnen doen als ik me er van bewust was geweest dat ik daar een keus in had. Het was ’the easy way out’ om mijn ouders te beschuldigen, ik had er zelf ook een verantwoordelijkheid in.
En vanuit dat verhaal werd mij duidelijk dat ik overal zelf een keus in had gehad. Dat ik zelf degene was die mij door allerlei meningen, opinies en zogenaamde blokkades had laten afleiden van wat ik wilde. Ik raakte er totaal de weg in kwijt, wist helemaal niet meer wat voor mij belangrijk was. Welke scholing, welk beroep, werkkring, partners, vrienden en vriendinnen, werkelijk bij mij pasten, eigenlijk deed ik maar wat. Ik liet het me allemaal overkomen.
Ik maakte geen keuzes. Royal Club heeft daar ooit een leuke reclame over gemaakt: doe maar een frisje, doe maar een huisje, doe maar een ‘iets’…..
Wanneer je deze houding aanneemt dan gebeurt er dus van alles wat je eigenlijk niet wilt, laat je je leiden door beslissingen die anderen voor je nemen, ga je af op wat anderen denken wat goed voor jou is. En dat is niet de bedoeling! Jouw leven is jouw leven! Het is de bedoeling dat je dat gaat leiden op jouw manier. Op de manier die jij belangrijk vindt. Waar jij trots op kunt zijn.
Angst is je enige werkelijke barrière, en die zul je met de kop erbij moeten overwinnen. En dat kun je alleen maar zelf doen. Eventueel met wat hulp van anderen, dat wel, maar jij hebt de leiding. Maar dan moet je hem wel eerst nemen…..
En laat jezelf niet afleiden door opmerkingen dat dat egoïstisch is. Ook daarin heb je een keuze. Creëer jij je eigen leven over de hoofden van anderen heen of ben je integer en heb je compassie met de wereld om je heen? Wanneer jij voor dat laatste kiest en zowel met jezelf als met de mensen om je heen rekening houdt, is er niets op tegen om je eigen leven op de eerste plaats te stellen. Als jij dat zelf niet doet, wie doet het dan?